Củng cố giá trị của nhận thức con người tại MIT

Tại Hội thảo khoa học kỷ niệm 75 năm thành lập Trường Khoa học Xã hội, Nhân văn và Nghệ thuật (SHASS) thuộc MIT, các diễn giả đã khẳng định giá trị cùng những đóng góp của nhà trường, đồng thời thảo luận về phương thức trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi nhiều khía cạnh của công tác giảng dạy, nghiên cứu và đời sống xã hội. Hội thảo diễn ra trong các ngày 24-25/9 tại Phòng hòa nhạc Thomas Tull thuộc Tòa nhà Âm nhạc Linde. Đông đảo học giả, sinh viên, cán bộ và cựu sinh viên của SHASS cũng như toàn thể MIT đã tham dự sự kiện. Chương trình mở đầu bằng phát biểu chào mừng của ban lãnh đạo MIT. Chủ tịch MIT Sally Kornbluth phát biểu: “Chúng ta nên nhìn nhận thế nào về Trường Khoa học Xã hội, Nhân văn và Nghệ thuật của MIT? Đó là bằng sự trân trọng và lòng biết ơn sâu sắc”. Khởi nguồn của trường gắn liền với Báo cáo của Ủy ban Lewis do MIT chỉ định và công bố vào năm 1949, trong đó kêu gọi tăng cường gắn kết giữa các lĩnh vực khoa học - kỹ thuật với hoạt động học thuật và giảng dạy nhân văn. Bà Kornbluth nhận định, tương tự như giai đoạn trường được thành lập ngay sau Chiến tranh thế giới thứ hai, thế giới hiện nay đang đối mặt với nhiều bất định khi phải xử lý các tác động sâu rộng của trí tuệ nhân tạo. Bà nhấn mạnh: “AI xuất hiện bất ngờ và mang lại những hệ quả to lớn đối với cả nghiên cứu lẫn giáo dục. Khi đứng trước những thách thức của thời đại và xã hội, rõ ràng MIT cần sự thấu hiểu sâu sắc cùng định hướng chuyên môn từ quý vị hơn bao giờ hết”. Trong lời phát biểu khai mạc, Giám đốc Học vụ Anantha Chandrakasan đã nêu bật tầm quan trọng của cách tiếp cận công nghệ lấy con người làm trung tâm, qua đó xem xét đồng thời cả tính hiệu quả lẫn các tác động xã hội. Ông cũng đánh giá cao nhiều dự án nghiên cứu mới đang được triển khai trong khuôn khổ MIT Human Insight Collaborative, một sáng kiến chiến lược được khởi xướng vào năm 2024. Ông cho biết: “Ngày nay, trong bối cảnh thay đổi nhanh chóng do AI dẫn dắt, các lĩnh vực nghệ thuật, nhân văn và khoa học xã hội càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Để có thể đóng góp hiệu quả vào việc giải quyết những thách thức lớn của thế giới, việc chỉ nắm vững chuyên môn kỹ thuật là chưa đủ”. Phó Hiệu trưởng Melissa Nobles nhắc lại thời gian giữ cương vị Trưởng khoa SHASS từ năm 2015 đến năm 2021, khi những phản hồi tích cực từ sinh viên trong các đợt đánh giá môn học SHASS đã củng cố mạnh mẽ giá trị giảng dạy của trường. Bà Nobles, hiện cũng là giáo sư khoa học chính trị, chia sẻ: “Sinh viên MIT có nhiều mối quan tâm đã thôi thúc các em đến với các lớp học của chúng tôi. Những điều này có thể các giáo sư khối STEM không nhận thấy, nhưng chúng tôi hiểu rất rõ sinh viên của mình”. Giáo sư triết học Agustín Rayo, Trưởng khoa SHASS (chức danh Kenan Sahin Dean), lưu ý rằng dù nghiên cứu tại trường giữ vai trò then chốt trong giải quyết các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu và AI, giá trị công việc tại SHASS không nên chỉ được đong đếm thuần túy qua tính ứng dụng thực tiễn. Ông Rayo phát biểu: “Giáo dục cũng cần giúp chúng ta tự vấn điều gì là đáng làm, chúng ta có trách nhiệm gì với nhau và điều gì làm cho cuộc sống trở nên đáng sống. Một số nghiên cứu có ý nghĩa bởi chúng giúp chúng ta thấu hiểu lịch sử, văn hóa và các cấu trúc xã hội đã định hình nên chính chúng ta. Có những giá trị quan trọng đơn giản vì chúng làm phong phú thêm đời sống con người”. Hoạt động học thuật từ SHASS và các lĩnh vực liên quan Trong hai ngày diễn ra hội thảo, các bài trình bày nghiên cứu, phiên thảo luận bàn tròn và các tiết mục biểu diễn đã mang đến cho người tham dự cơ hội tiếp cận vai trò của SHASS trong việc giải quyết những câu hỏi xã hội lớn nhất hiện nay. Giáo sư David Kaiser, Giáo sư Lịch sử Khoa học (chức danh Germeshausen Professor) kiêm Giáo sư Vật lý tại MIT, đồng thời là Chủ tịch ban tổ chức hội thảo, khẳng định: “Chúng ta hội tụ về đây không chỉ để nhìn lại chặng đường 75 năm qua, mà còn để khẳng định vị thế hiện tại và cùng chia sẻ những mục tiêu cấp thiết cần chung tay giải quyết trong những năm tới”. Phiên đ... Ngày làm việc đầu tiên bao gồm phiên thảo luận về các sáng kiến đổi mới trong giảng dạy và học tập. Các giảng viên đã trình bày về thành công của những chương trình đào tạo trực thuộc SHASS, bao gồm Chương trình Thạc sĩ Sáng kiến Ngôn ngữ Bản địa MIT, Thạc sĩ Dữ liệu, Kinh tế và Thiết kế Chính sách (DEDP), cùng MISTI - trung tâm kết nối các trải nghiệm toàn cầu cho sinh viên MIT. Phó Giáo sư văn học Stephanie Seed đã chia sẻ về lý do bà cùng các đồng nghiệp đang nỗ lực đưa các tác phẩm kinh điển trở lại chương trình giảng dạy. Bà cho biết: “MIT hiển nhiên là một cơ sở đào tạo đặc biệt hướng tới tương lai. Sinh viên của chúng tôi được đào tạo để hình dung và kiến tạo những thế giới chưa từng tồn tại. Và chính định hướng tương lai này lại khiến việc tìm hiểu quá khứ trở nên đặc biệt quan trọng tại đây”. Giáo sư Eric Klopfer, chuyên ngành Nghiên cứu Truyền thông So sánh/Viết văn kiêm đồng tác giả báo cáo gần đây của MIT về AI và công tác giảng dạy, nhận định đây là thời điểm các giảng viên phải đánh giá lại phương pháp giảng dạy các khóa học. Ông chia sẻ: “Tôi chưa rõ cụ thể điều đó sẽ diễn ra như thế nào, nhưng tôi cho rằng việc này vượt xa khuôn khổ của việc điều chỉnh chương trình giảng dạy. Tôi tin rằng điều này thực sự đồng nghĩa với việc định hình lại bản chất của trải nghiệm giáo dục”. Trong phiên thảo luận về điện toán và xã hội, các diễn giả đã trình bày những góc nhìn và nghiên cứu khác nhau về công nghệ cũng như tác động của công nghệ đối với con người. “Chúng ta đang phản chiếu các khía cạnh của chính mình lên các hệ thống tính toán”, Giáo sư MIT D. Fox Harrell phát biểu trong bài tham luận về việc nhìn nhận “bản ngã” ở máy móc. Ông nhấn mạnh: “Điều tạo nên một hệ thống AI không chỉ nằm ở mã nguồn, lập trình hay thuật toán, mà còn ở cách chúng ta diễn giải rằng nó sở hữu chủ đích”. Giáo sư Sherry Turkle thuộc Chương trình Khoa học, Công nghệ và Xã hội đã đưa ra góc nhìn hoài nghi về sự tương tác giữa con người và công nghệ, đặc biệt là với các chatbot AI, công cụ được bà mô tả là “những cỗ máy thân mật”. Bà Turkle nhận định: “Nếu mạng xã hội nhắm vào sự chú ý của chúng ta, thì tôi cho rằng các chatbot đang nhắm vào năng lực gắn kết tình cảm của con người; điều này sâu sắc và đáng lo ngại hơn rất nhiều”. Giáo sư David Autor, Trưởng Khoa Kinh tế, khẳng định đây là giai đoạn đầy hứng khởi để làm việc tại MIT, nơi các học giả đang tích cực hợp tác nhằm nghiên cứu tác động của AI đối với xã hội. Ông cho biết: “Tôi không nghĩ có tiền lệ tương tự như thời điểm này, khi tất cả mọi người đều cảm nhận thế giới đang biến đổi nhanh chóng đến vậy. Mức độ tác động và tính chất hệ trọng là vô cùng lớn”. Tôn vinh nghệ thuật và kết nối với tương lai Ngày làm việc đầu tiên khép lại bằng chương trình biểu diễn Âm nhạc và Nghệ thuật Sân khấu sôi nổi, mở đầu với trích đoạn từ tác phẩm “A Dream Like A Dream” của Stan Lai, do các sinh viên trực tiếp đạo diễn và biểu diễn.