Các công ty AI đang ráo riết tìm mua tài liệu công việc và thư điện tử của người dùng

Steven Levy Kinh doanh Ngày 6/11/2026, 11:00 Các công ty AI đang ráo riết thu mua hồ sơ công việc và thư điện tử Các đơn vị môi giới dữ liệu đang thu thập đủ loại tài liệu nội bộ của doanh nghiệp nhằm phục vụ huấn luyện các mô hình AI. Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng tình với xu hướng này. Ảnh minh họa: WIRED STAFF; Getty Images Tải bình luận Lưu bài viếtLưu bài viết này Tải bình luận Lưu bài viếtLưu bài viết này Thời gian gần đây, hộp thư điện tử xuất hiện một hình thức chào mời mới. Một cá nhân tên Nick viết: “Không rõ quý vị đã nắm thông tin hay chưa, nhưng các phòng thí nghiệm AI như Anthropic và OpenAI đang trả cho các cơ quan truyền thông như Wired khoản phí một lần từ 350.000 đến 1,8 triệu USD để mua bản sao hồ sơ công việc cũ (tài liệu, thư điện tử, tin nhắn Slack, phiếu hỗ trợ kỹ thuật...) nhằm huấn luyện các mô hình tốt hơn”. Một thư điện tử khác có nội dung tương tự (bổ sung bản ghi cuộc gọi vào danh mục thông tin cần thu thập) thậm chí nâng mức giá đề xuất lên tới 2 triệu USD. Một người tên Cora chia sẻ: “Dữ liệu công khai đã cạn kiệt, và các phòng thí nghiệm đang chi hơn 45 tỷ USD cho dữ liệu tư nhân để xây dựng những mô hình ưu việt hơn”. Việc các công ty AI thu mua dữ liệu chuyên gia từ nhiều nguồn khác nhau vốn đã được ghi nhận, song lĩnh vực này chưa nhận được nhiều sự quan tâm. Tuy nhiên, qua quá trình tìm hiểu thực tế, quy mô của hoạt động kinh doanh này vượt xa dự đoán ban đầu. Theo nhận định của giới chuyên môn trong ngành, tác động của xu hướng này đối với người lao động và xã hội có thể sâu rộng không kém làn sóng xây dựng các trung tâm dữ liệu đang thu hút sự chú ý của truyền thông hiện nay. Những doanh nghiệp gửi thư liên hệ nói trên thuộc về một ngành công nghiệp mua bán dữ liệu đang bùng nổ. Lĩnh vực này âm thầm thâu tóm quy trình làm việc của nhiều công ty quy mô lớn và tiếp tục săn lùng dữ liệu đến mức tiếp cận cả hộp thư cá nhân của các cây bút. Mới đây, một tác giả tự do đã chia sẻ câu chuyện về việc công ty Handshake đề nghị trả 1.000 USD cho tư liệu làm việc của riêng một bài báo (nhưng tác giả đã từ chối). Đại diện Handshake xác nhận lời đề nghị này: “Chúng tôi mua quyền sử dụng các tài liệu chuyên môn trên nhiều lĩnh vực để các phòng thí nghiệm thử nghiệm và huấn luyện cách mô hình xử lý công việc tri thức trong thực tế. Báo chí là một trong những lĩnh vực đó”. Handshake cũng cho biết một phần lớn hoạt động kinh doanh của đơn vị này là thu mua các bài nghiên cứu và tài liệu học tập của học viên sau đại học. Một doanh nhân khởi nghiệp cho biết đã nhận được thư từ nhiều công ty có nghiệp vụ “hỗ trợ các công ty khởi nghiệp giải thể doanh nghiệp”. Nội dung một thư điện tử gửi từ công ty Sunset giải thích: “Chúng tôi xử lý toàn bộ quy trình, làm sạch và ẩn danh dữ liệu nhằm loại bỏ thông tin về nhân sự công ty cũng như mọi chi tiết nhận dạng, sau đó làm trung gian đàm phán hợp đồng với các phòng thí nghiệm AI”. Các công ty khởi nghiệp thu thập dữ liệu mới nổi này đang kỳ vọng sớm đạt được thành công như những tên tuổi dẫn đầu trong ngành – vốn cũng mới chỉ thành lập được vài năm. Các doanh nghiệp đầu ngành như Handshake, Micro1 và Mercor đang ồ ạt thu mua các cơ sở dữ liệu như một cơn sốt vàng thời hiện đại. Trong đó, đơn vị dẫn đầu dường như là Mercor, được thành lập năm 2023; năm 2025, ba nhà đồng sáng lập công ty này đã trở thành tỷ phú khi mới 22 tuổi. Tương tự như các đối thủ, công ty này tuyên bố có quan hệ hợp tác với hầu hết các phòng thí nghiệm AI lớn. (Phản hồi từ các phòng thí nghiệm có phần thận trọng hơn: Anthropic thừa nhận thị trường dữ liệu đang phát triển mạnh, nhưng khẳng định không mua quy trình làm việc từ các doanh nghiệp đang hoạt động như WIRED. OpenAI chưa đưa ra câu trả lời trước thời điểm xuất bản bài viết). Trả lời phỏng vấn, Tổng Giám đốc điều hành (CEO) của Mercor, ông Brendan Foody, cho biết thị trường dữ liệu đang đứng trước ngưỡng bùng nổ mạnh mẽ khi ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI) gia tăng nhu cầu thu thập thông tin. Ban đầu, Mercor khởi nghiệp là một công ty tuyển dụng bằng AI, song qua quá trình tiếp xúc với các bên liên quan, đội ngũ nhận thấy các phòng nghiên cứu lớn đều gặp trở ngại về chất lượng dữ liệu. Nhìn chung, toàn ngành thường thuê các chuyên gia để mô phỏng quy trình làm việc thực tế, nhưng phương thức này không phản ánh được tính phức tạp, bề bộn trong hoạt động vận hành của một doanh nghiệp ngoài đời thực. Ông lưu ý rằng các tập đoàn AI lớn luôn có hai nhu cầu không đáy: năng lực tính toán (compute) và dữ liệu. Trong khi ngành công nghiệp này đang công khai đổ các khoản đầu tư khổng lồ vào năng lực tính toán, thì công tác thu thập dữ liệu cũng đóng vai trò quan trọng không kém. Trước các lo ngại liên quan đến quyền riêng tư, ông Foody khẳng định khi một doanh nghiệp chuyển dữ liệu tới Mercor, công ty sẽ loại bỏ toàn bộ thông tin nhận dạng cá nhân (PII). Quy trình ẩn danh hóa này có thể được kiểm chứng độc lập. Tương tự nhận định của nhiều chuyên gia trong lĩnh vực thu thập dữ liệu, ông cho rằng công nghệ hiện nay đã giải quyết được các vướng mắc về bảo mật khi mua bán nguồn thông tin này. Đồng quan điểm trên, CEO của Micro1, ông Ali Ansari, nhận định thị trường thu mua dữ liệu sẽ sớm tiệm cận quy mô của hạ tầng tính toán phục vụ AI. Theo ông, các phòng thí nghiệm, doanh nghiệp và công ty robot hiện phải chi trả từ 40 đến 50 tỷ USD mỗi năm để có được dữ liệu (số liệu này chưa được kiểm chứng độc lập). “Trong vòng hai đến bốn năm tới, quy mô này sẽ vượt mức 1.000 tỷ USD mỗi năm”, ông Ansari, người thành lập công ty vào năm 2022, cho biết. Micro1 sử dụng nguồn dữ liệu thu mua chủ yếu để nâng cấp các mô hình AI tự phát triển, đồng thời bán lại cho các tập đoàn công nghệ lớn. “Hiện nay, hầu hết các bên đều nỗ lực gia nhập thị trường dữ liệu do nhu cầu quá lớn”, ông cho hay. “Tại vườn ươm khởi nghiệp YC, khoảng một nửa số dự án là các công ty dữ liệu.” (Trên thực tế con số còn cao hơn: trong đợt tốt nghiệp gần nhất của YC, có 40 trong tổng số 65 công ty ra mắt được phân loại là doanh nghiệp khởi nghiệp về dữ liệu). Tính chất phức tạp, thiếu kiểm soát của cuộc chạy đua tìm kiếm dữ liệu mới chỉ thực sự bộc lộ khi hãng hàng không phá sản Spirit Airlines đưa các tài sản số của mình ra đấu giá. Khối dữ liệu này bao gồm 80.000 tài khoản thư điện tử, 500 triệu tin nhắn nội bộ, 20,6 triệu tệp dữ liệu Microsoft Sharepoint và một triệu bản ghi chấm công. Google dường như đã nắm chắc phần thắng với mức giá 10 triệu USD, song Micro1 sau đó đã trả giá cao hơn 2,5 triệu USD, làm dấy lên tranh chấp về tư cách thắng thầu. Hiện thương vụ này đang bị tạm dừng do xuất hiện một nguyên nhân đặt ra dấu hỏi lớn cho toàn bộ hoạt động mua bán quy trình làm việc của con người: Nghiệp đoàn tiếp viên hàng không đã khiếu nại rằng việc bán tài sản nói trên xâm phạm thông tin cá nhân của họ. Sự phản đối của nghiệp đoàn đã phơi bày mặt trái của “cơn sốt vàng” này. Bất chấp tuyên bố của hầu hết các công ty dữ liệu rằng không có thông tin PII nào được đưa vào các mô hình AI, giới phê bình vẫn lo ngại về nguy cơ rò rỉ dữ liệu cá nhân. “Chưa có gì bảo đảm rằng việc ẩn danh hóa có thể xóa bỏ hoàn toàn các vấn đề về quyền riêng tư”, bà Mayu Tobin-Miyaji, cố vấn pháp lý của Tổ chức Thông tin Bảo mật Điện tử (Electronic Privacy Informa...