AI đang đe dọa nguồn nước của bang Arizona

Thế cân bằng khó giữ VirginiaSắpra mắtVIRGINIAUtahSắpra mắtUTAHArizonaArizonaSắpra mắtARIZONAThe VergeTHE VERGE AI đe dọa nguồn nước của bang Arizona Các ngành công nghiệp đã làm cạn kiệt nguồn nước dự trữ của bang suốt nhiều thập kỷ. Các trung tâm dữ liệu chính là điểm tới hạn. Bài: Gaby Del Valle Ảnh: Stephen Voss Liên kết Chia sẻ Tặng bài viết Ngày 29/10/2026, 10 giờ 00 GMT Một khối kiến trúc màu xám khổng lồ sừng sững vươn lên giữa sa mạc. Bên trong, các kỹ sư tạo ra nguồn động lực vận hành điện thoại, máy tính, thiết bị gia dụng, các dịch vụ phát trực tuyến, công cụ tìm kiếm, chatbot cùng hàng loạt ứng dụng và trang web. Tổ hợp này vừa đồ sộ vừa bè thế, trở nên nhỏ bé trước những rặng núi bao quanh, nhưng dường như trải dài vô tận. Tuyến đường chạy qua hết tòa nhà này đến tòa nhà khác, rồi mở ra khoảng đất bị đào xới bởi các đội thi công nhằm chuẩn bị mặt bằng cho công trình thứ ba. Hàng loạt bãi đỗ xe nối tiếp nhau. Phía bên kia đường là một bãi đất trống ken đặc ô tô cùng vài xe bán thức ăn lưu động phục vụ hàng nghìn lao động đang khẩn trương biến dải sa mạc này thành một khu công nghiệp. Bụi đất mù mịt bao trùm cả không gian. Đây là nơi đặt cơ sở được ví như cứu cánh cho nền kinh tế bang Arizona. Như mọi biểu tượng lớn, dự án đòi hỏi những sự đánh đổi. Giữa vùng sa mạc, không tài nguyên nào quý hơn nước, và nước là thứ buộc phải cung ứng: gần 5 triệu gallon mỗi ngày từ hệ thống cấp nước đô thị của thành phố Phoenix. Sự đánh đổi này đã mang lại những kết quả đáng kể. Toàn bộ tổ hợp này là thành quả của Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC), nhà sản xuất vi mạch hàng đầu thế giới. Hoạt động của TSMC tại Arizona là kết quả từ quyết định mang tính đột phá trước đại dịch của chính quyền Phoenix nhằm vực dậy nền kinh tế trì trệ, vốn chưa từng phục hồi hoàn toàn sau cuộc Đại suy thoái. Hiện nay, nhà máy đúc chip của TSMC đã hiện diện sừng sững ở khu vực ngoại ô thành phố. TSMC là một điển hình thành công mà một số nhà lãnh đạo địa phương từng kỳ vọng có thể lặp lại với các dự án trung tâm dữ liệu quy mô siêu lớn (hyperscale). Xu hướng này thoạt nhìn có vẻ tự nhiên: Bang Grand Canyon không chỉ sở hữu nhà máy sản xuất chip lớn nhất ở bờ đông Thái Bình Dương mà còn có 172 trung tâm dữ liệu, cả hai lĩnh vực trước đây đều không vấp phải nhiều sự phản đối. Tuy nhiên, các dự án mới hơn và có quy mô lớn hơn đang được đề xuất từ Phoenix đến Tucson lại đòi hỏi nhiều hơn về mọi mặt — từ nước, điện năng cho đến quỹ đất — vượt quá mức người dân Arizona sẵn sàng chấp nhận. Trong khi TSMC từng được chào đón nồng nhiệt và làn sóng trung tâm dữ liệu đầu tiên phần lớn bị bỏ qua, các dự án mới hiện đối mặt với sự phản ứng dữ dội trên diện rộng tại Arizona, nơi một liên minh cư dân cấp cơ sở, với sự đồng thuận hiếm thấy giữa các đảng phái, đã cùng nhau phản đối các trung tâm dữ liệu. Hiện nay, tiểu bang đã có thêm một chữ C thứ sáu, như bà Christine Mackay, một cư dân bản địa Arizona, nhận định: "Chips" (vi mạch). Quá trình tìm hiểu thực tế ghi nhận nhiều ý kiến từ các nhà hoạt động địa phương, các chuyên gia phát triển kinh tế, các quan chức dân cử cùng những cử tri bất bình. Nhiều cuộc họp hội đồng thành phố ghi nhận hàng chục người xếp hàng để lên tiếng phản đối các dự án trung tâm dữ liệu. Tại các khu dân cư ngoại ô, nhiều nhóm cư dân trước đây vốn xa lạ nay đã gắn kết chặt chẽ trong nỗ lực phản đối chung. Bản đồ địa hình khô cằn của Arizona được nghiên cứu kỹ lưỡng bởi những người dân thường — những người trong hai năm qua đã tự trang bị kiến thức chuyên sâu về quy hoạch phân khu, sử dụng đất và mức tiêu thụ nước để hiểu rõ thách thức đang đối mặt. Các bên tham gia cuộc tranh luận đều khẳng định hướng tới cùng một mục tiêu: một Arizona phát triển và thịnh vượng hơn. Dẫu vậy, tầm nhìn để hiện thực hóa mục tiêu đó lại hoàn toàn đối lập. Tại Arizona cũng như nhiều nơi khác, các chủ đầu tư trung tâm dữ liệu đã nỗ lực thuyết phục người dân địa phương bằng những cam kết hấp dẫn về việc làm, nguồn thu thuế và cơ sở hạ tầng. Đổi lại, yêu cầu chủ yếu là nguồn nước — với lời khẳng định rằng lượng nước tiêu thụ không nhiều như dự đoán. Một số trung tâm dữ liệu quy mô siêu lớn, điển hình như cơ sở của Google tại The Dalles, bang Oregon, tiêu thụ khoảng 1,5 triệu gallon mỗi ngày, tương đương khoảng một phần ba mức tiêu thụ của tổ hợp TSMC tại Arizona trong cùng khoảng thời gian. Tuy nhiên, những lời trấn an đó không đủ để xoa dịu người dân Arizona, những người hiện phải đối mặt với thực tế rằng bang này sẽ sớm mất quyền tiếp cận gần 30% lượng nước nhận từ sông Colorado. Ngay cả ở thời điểm hiện tại, khi người dân trên khắp nước Mỹ dần mất thiện cảm với AI và phản đối các trung tâm dữ liệu tại địa phương, hoạt động của TSMC tại Arizona vẫn tiến triển thuận lợi mà không gặp phải sự phản đối đáng kể nào. Dù vậy, khó có thể lý giải vì sao người dân Arizona lại phản đối mạnh mẽ việc xây dựng các trung tâm dữ liệu mới nếu không tìm hiểu nguyên nhân họ từng nồng nhiệt chào đón TSMC, cho dù cả hai ngành công nghiệp đều phải đối mặt với thách thức nan giải tồn tại từ ngày thành lập bang: tình trạng thiếu hụt nguồn nước. Kênh thủy lợi thuộc Dự án Trung tâm Arizona (Central Arizona Project), công trình dẫn nước từ sông Colorado về thành phố Phoenix. Từ lâu, hoạt động kinh tế tại Arizona vốn gắn liền với khái niệm truyền thống “5 chữ C”: chăn nuôi bò (cattle), khai thác đồng (copper), trồng bông (cotton), cây có múi (citrus) và khí hậu (climate) — từ dùng để chỉ mùa đông ôn hòa, dễ chịu của khu vực, yếu tố được người dân địa phương đánh giá là bù đắp cho những mùa hè khắc nghiệt. Hiện nay, bang này đã có thêm chữ C thứ sáu, theo bà Christine Mackay, một cư dân bản địa tại Arizona: "Chips" (vi mạch). Sự hiện diện của TSMC phần lớn mang dấu ấn của bà Mackay. Trên cương vị người đứng đầu cơ quan phát triển kinh tế thành phố Phoenix, bà đã dẫn dắt nỗ lực đưa tập đoàn công nghệ khổng lồ của Đài Loan (Trung Quốc) đến sa mạc Sonoran. Năm 2020, giữa bối cảnh nền kinh tế toàn cầu gần như đình trệ, TSMC đưa ra một thông báo quan trọng. Chính những biến động làm tê liệt thế giới khi đó lại thúc đẩy nhu cầu đột biến đối với các sản phẩm của TSMC; nhằm đáp ứng thị trường, hãng quyết định xây dựng một nhà máy chế tạo chất bán dẫn tiên tiến (fab) tại Phoenix. Ban đầu, TSMC ước tính sẽ giải ngân 12 tỷ USD vào nền kinh tế Arizona cho đến năm 2029. Kể từ đó, quy mô đầu tư dự kiến của tập đoàn tại bang này đã tăng vọt lên 265 tỷ USD, con số được doanh nghiệp khẳng định là khoản đầu tư trực tiếp nước ngoài lớn nhất trong lịch sử Mỹ. Trụ sở TSMC Arizona tại Phoenix. TSMC vừa hoàn tất các khâu cuối cùng của nhà máy thứ hai tại một khu vực từng hoang vu ở phía bắc Phoenix, đồng thời đang thi công nhà máy thứ ba và xúc tiến kế hoạch xây dựng thêm nhiều cơ sở khác. Đợt mở rộng quy mô này là kết quả của quá trình chuẩn bị kéo dài hơn một thập kỷ, kể từ khi TSMC bắt đầu khảo sát thị trường...